Rozbudowane kompozycje z narratorskim wstępem, filmowa aura i wycieczka na wieś, pozornie idylliczną, a zarazem naznaczoną mroczną historią. Steven Wilson wraca z nową płytą, stawiając na szczerość przekazu, żywe instrumenty i połączenie muzyki z wciągającą i niespokojną narracją. Na "Requiem For A Village" proponuje nową formę artystycznego wyrazu, a jednocześnie wraca do estetyki, w której wiódł prym już dwie dekady temu.
Wieś, której lepiej nie odwiedzać
Kilka opuszczonych domostw, zabytkowy kościół, cmentarz, pola, gęste lasy, przestrzeń - miejsce, w którym czas się zatrzymał. Ludzie, którzy podążają ścieżkami trochę jak w transie, niby żyjąc własnym rytmem, ale jednocześnie ukradkiem obserwując okolicę. Od razu wychwycą tego, który nie jest stąd. Chętnie go przyjmą i ciepło ugoszczą. Jednocześnie od razu zauważą najdrobniejszą zmianę w otoczeniu i jeśli zaburzy ona ich funkcjonowanie, zrobią wszystko, by przywrócić porządek... Są tu od bardzo dawna, dłużej niż myślisz... Strzegą tradycji, jest dla nich najcenniejsza...
Brytyjska wieś, której nie znajdziesz na mapie. Można tam dojechać pociągiem, ale gdy próbuje się stamtąd wydostać, wraca się nieustannie w to samo miejsce - taki opis albumowego miejsca akcji znajdziemy w "Now Departing", jednym z kluczowych utworów na nowym albumie Stevena Wilsona.
"Requiem For A Village", dziewiąty album multiinstrumentalisty i wizjonera muzyki rockowej przynosi godzinę muzyki przeplecionej osobliwą narracją. To opowieść z pogranicza fantastyki i horroru, zabarwiona folklorem i składająca ukłon wspomnieniom, będąca ukłonem dla sztuki - dla muzyki, kina i literackiej narracji.
Słuchowisko w świetnej obsadzie
"To trochę inny album i jestem pewien, że dla niektórych osób okaże się wyzwaniem" - mówi Steven Wilson. Ma rację - to nie jest zwyczajna płyta. Bliżej jej zdecydowanie do muzyczno-narracyjnego słuchowiska niż regularnego albumu. Jest trochę jak osobliwy audiobook, w którym czytane fragmenty prozy przeplatane są instrumentalnymi pasażami i piosenkami. Obraz mrocznej wsi przybliża znajomy głos szkockiego aktora Davida Tennanta, który świetnie pasuje do niepokojącej aury towarzyszącej albumowi i fantastycznie oddaje charakter lokalności. Czyta on atmosferyczne opisy przygotowane przez Andy'ego Partridge'a. Tytuł albumu odnosi się do filmu Davida Gladwella z 1975 roku, traktującego o pewnej miejscowości w szkockim hrabstwie Suffolk, o jej tradycjach i historii opowiedzianej z perspektywy wspomnień starszego zarządcy cmentarza.
To nie jedyna inspiracja - Wilson czerpał też garściami z folkowych horrorów w stylu "The Wicker Man", seriali telewizyjnych oraz brytyjskich programów dla dzieci z przełomu lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, a także własnych wspomnień z wakacyjnych podróży z dzieciństwa. Przywołał obraz wsi - ujmującej krajobrazem i aurą, ale jednocześnie tajemniczej, niekiedy bardzo niepokojącej. Takiego mikroświata, trochę niedostępnego dla postronnego odwiedzającego, kierującego się szczególnymi, własnymi realiami funkcjonowania, których mieszkańcy strzegą bardzo skrupulatnie.
Jesienna ponura aura
"Requiem For A Village" idealnie wpisuje się w jesienny klimat, który definiują ponure, zamglone poranki, przeszywający ziąb, widok brunatnych liści poruszających się na wietrze i ich szelest, gdy przechodzi się przez ich połacie W wieczory, w które mrok czai się za rogiem i lepiej zaszyć się w domowym zaciszu. W czas, kiedy częściej odwiedzamy cmentarze, czujemy bardziej niż w innych porach roku obecność duchów tych, którzy odeszli i moc wspomnień, które powracają w pamięci po czasie, gdy były uśpione. Klimat robi się bardziej mroczny, niespokojny, niepokojący. Jest w nim coś filmowego, baśniowego. Ta specyficzna, wciągająca aura, której nie powstydziłby się także David Lynch.
To nie jest nowa estetyka w twórczości Wilsona. Filmowo było już choćby na "Deadwing" Porcupine Tree, który sam w sobie był ścieżką dźwiękową do nieistniejącego filmu. Ten charakterystyczny mrok miały też w sobie dwie pierwsze solowe płyty artysty - "Insurgentes" i "Grace For Drowning", a także dokonania projektu Bass Communion. Przenika on większość dokonań Stevena i nie ma w tym niczego złego, bo to tak naprawdę wyznacznik jego stylu i charakterystyczny klimat, który wielu fanów takiej stylistyki przyciągnął do tej muzyki.
Spacerując po wsi
Wkraczamy zatem wraz z prowadzącym narrację Tennantem do tej krainy, której charakter fajnie oddaje albumowa grafika i towarzyszące singlowym utworom teledyski. Mieszkańcy patrzą dziwnie, podejrzliwie, szepczą coś do siebie, chodzą swoimi ścieżkami. Towarzyszy temu przeszywająca muzyka, łącząca elementy mrocznej elektroniki, progresywnych gitarowych pasaży i pełnych uroku melodii, kołyszących w hipnotyzującym walcu. Do tego przejmujący głos Wilsona, który współprowadzi narrację w swój charakterystyczny sposób, pełen nostalgii i melancholii. Robi się psychodelicznie.
Co takiego niebezpiecznego jest w tej wyobrażonej wsi? Otóż mitologia wioski zakłada, że po śmierci jej mieszkańcy stają się częścią wiejskiego krajobrazu. Wilson wyjaśnił w jednym z wywiadów, że w tej fikcyjnej społeczności zmarli mężczyźni zamieniają się w kamienie strzegące wioski, natomiast kobiety stają się ptakami zamieszkującymi okoliczne lasy. Historie opowiadane z pokolenia na pokolenie, wierzenia i mity to nic zaskakującego - to element codzienności wielu osób, które wychowały się w mniejszych społecznościach, w mniej zatłoczonych miejscach, słuchając wieczorami przy kominku legend i baśni przekazywanych z pokolenia na pokolenie - o duchach, o strachach i potworach (np. tym z Loch Ness), o tradycjach. Pamiętamy te opowieści także po latach, bo stały się elementem dziedzictwa kulturowego wielu pokoleń.
Stawiając na autentyczność
Choć poruszane tematy nie są tak naprawdę nowe, to oprócz narracyjnego charakteru jest to w pewnym sensie nowy artystyczny kierunek. Steven Wilson zmienił nieco swoje podejście do nagrywania i postanowił trochę poeksperymentować. Postanowił postawić na pełną autentyczność i nie korzystać z pomocy nowych technologii. Nie poprawiał nic, pozostawił w brzmieniu pewne niedoskonałości. Sięgnął też po instrumenty, na których wcześniej nie grał. Wszystko po to, by te nagrania miały jak najbardziej ludzki charakter, co w dobie AI jest bardzo wymownym gestem.
"Chciałem na tym wydawnictwie powrócić do muzyki, w której wyraźnie słyszalne są "odciski palców" twórcy, opowiadającego poprzez metafory o tym, co czuje. Chciałem podkreślić ten ludzki pierwiastek poprzez gesty i niedoskonałości, których nie da się uzyskać przy pomocy oprogramowania.
Mam na myśli np. wykorzystanie wyłącznie syntezatorów analogowych z ich nieprzewidywalnością czy też rezygnację z idealnego strojenia instrumentów. Skłoniło mnie to również do sięgnięcia po skrzypce i obój czy spróbowania swoich sił na perkusji – grałem na tych instrumentach, właściwie nie mając odpowiednich umiejętności, ale starałem się wydobyć z nich dźwięki, które inspirowały mnie w zupełnie nieoczekiwany sposób. Podchodziłem do muzyki z pewną niewinnością, pozwalając jej prowadzić mnie tam, gdzie sama zechciała. A zaprowadziła mnie na wieś." - mówi Steven Wilson
Niektóry zapytają pewnie czemu akurat na wieś. Pewnie m.in. dlatego, że tam czas przeważnie płynie wolniej. Zwykle na wieś nowe rzeczy docierały później. Tam żyje się w innym rytmie, który w erze biegu przed siebie wydaje się dla człowieka znacznie bardziej zdrowym i logicznym z biologicznego punktu widzenia...
Powrót do przeszłości
Głównym współpracownikiem Wilsona przy tym albumie był gitarzysta i multiinstrumentalista Randy McStine. Wspólnie skomponowali oni kilka utworów, miał również swój wkład w aranżacje oraz projektowanie brzmienia. Wśród gości są przyjaciel Stevena, klawiszowiec Adam Holzmann. Na perkusji gra Russell Holzmann, na gitarze w jednym z utworów Lee Harris, a na harfie Katherine Priddy, której głosu można też posłuchać na specjalnym, rozbudowanym wydawnictwie, wzbogaconym o kilka kompozycji - zarówno te z podstawowego dysku w innych aranżacjach jak i nagrania dodatkowe.
Utwory nie mają stricte radiowego formatu - niekiedy sięgają prawie dziesięciu minut, nie mają typowej konstrukcji, są nieco połamane. Łączą się w spójną całość, przenikają się wzajemnie. Są mocne instrumentalne partie i są piękne melodie, pełne delikatności, osnute mgiełką. Są pogłosy wokalne i nieoczywiste przestrzenie. Muzyka jest niezwykle ilustracyjna. Porusza wyobraźnię, gdy tylko pozwoli się jej wybrzmieć w pełni. Jest autentyczna - przypomina o czasach, w których nie myślało się o tym, jak dopasować format wydawnictwa do wymogów realiów serwisów streamingowych i jak promować je w formie krótkich komunikatów. Wtedy chodziło o opowiedzenie jakiejś historii, o to by muzyka, oprawa graficzna i treść tworzyły coś wspólnego. Nic dziwnego, że artysta, który specjalizuje się w opowiadaniu poprzez muzykę od lat tęskni za czasami, gdy te opowieści były cenione.
Jest jeszcze coś. Dla najbardziej wnikliwych odbiorców artysta stworzył coś więcej - osobną stronę internetową poświęconą albumowi, utrzymaną w podobnym duchu, co fikcyjny blog stworzony dekadę temu dla bohaterki albumu „Hand. Cannot. Erase.”. Wirtyna stylistyką nawiązuje do stron internetowych z lat 90. i przypomina lokalną tablicę ogłoszeń, na której – obok innych typowych informacji dotyczących życia w wiosce zamieszczono aktualności oraz zapowiedzi związane z działalnością Wilsona. Dostępna jest tu: https://requiemforavillage.com/ To fajna alternatywa dla wyskakujących powiadomień w mediach społecznościowych.
Bunt wobec krótkiej formy
To nie jest muzyka na chwilę, do posłuchania gdzieś przy okazji - w drodze, podczas pracy, przy przewijaniu newsów, czy w innych okolicznościach, w których dźwięki zdają się być jedynie towarzyszem. Jeśli nie szukasz czegoś takiego, odpuść sobie ten album. Jeśli chcesz zagłębić się w spójną opowieść, postaraj się znaleźć przestrzeń, by poświęcić tej płycie więcej czasu, najlepiej minimum kilka godzin, wracając do niej z przerwami co jakiś czas.
Gdy już podejmiesz to ryzyko nie będzie odwrotu, będziesz wracać do tego materiału regularnie, zasłuchiwać się w psychodelicznych melodiach, w partiach gitar i przestrzennych niuansach, w skrytych za nimi słowach i zgłębiać tajemnice tej maleńkiej miejscowości, odkrywać sekrety jej mieszkańców. Zostaniesz na dłużej, a właściwie na zawsze. Mieszkańcy tej wsi już cię nie wypuszczą...
Dziewiąty album Stevena Wilsona, "Requiem For A Village", ukazał się 6 listopada 2026 nakładem Fiction Records. Znajdziecie go w serwisach streamingowych, ale najlepiej sięgnąć po całość w wersji fizycznej.
O albumie oraz perspektywie jego powstania więcej dowiecie się z wywiadu, którego artysta udzielił magazynowi Under the Radar: https://www.undertheradarmag.com/interviews/steven_wilson_on_requiem_for_a_village Są tu między innymi refleksje na temat AI, na temat współpracy z artystami, którzy towarzyszyli Wilsonowi przy pracy nad tą płytą.
Więcej o twórczości Stevena Wilsona m.in. tu:
https://www.miedzyuchemamozgiem.eu/2025/03/o-zmianie-perspektywy-czyli-o-nowej.html
https://www.miedzyuchemamozgiem.eu/2023/09/steven-wilson-harmony-codex-29092023.html
https://www.miedzyuchemamozgiem.eu/2021/01/steven-wilson-future-bites-29012021.html
https://www.miedzyuchemamozgiem.eu/2017/10/steven-wilson-to-bone-18082017.html
https://www.miedzyuchemamozgiem.eu/2022/10/porcupine-tree-closurecontinuation-tour_31.html
https://www.miedzyuchemamozgiem.eu/2019/02/steven-wilson-to-bone-tour-2019-odz.html